Województwo pomorskie jest jednym z najdynamiczniej rozwijających się regionów w Polsce. Swój sukces zawdzięcza m.in. obecności w Unii Europejskiej oraz efektywnemu korzystaniu ze środków unijnych. Od momentu przystąpienia do UE województwo pomorskie pozyskało z UE ponad 59 mld zł, dzięki którym zrealizowano na Pomorzu co najmniej 40 tysięcy projektów. 

Od ponad dwóch dekad Pomorskie zmienia się na naszych oczach. Unijne inwestycje widać w każdym mieście, gminie czy wsi. Środki z Funduszy Europejskich zainwestowaliśmy w rozwój infrastruktury: w nowe drogi, linie kolejowe, nowoczesne pociągi, remonty budynków szpitali i zakup specjalistycznego sprzętu medycznego, termomodernizacje budynków, rozwój energetyki odnawialnej, gospodarkę odpadami i wodno-kanalizacyjną, rewitalizacje zdegradowanych obszarów miast oraz projekty z zakresy kultury i turystyki. Inwestowaliśmy też we wsparcie dla przedsiębiorców na tworzenie przez nich innowacyjnych produktów lub usług.

Jednak bilans tych lat to coś znacznie więcej niż tylko rozwój infrastruktury. To przede wszystkim wielka inwestycja w nas samych – w mieszkańców Pomorza. Dzięki wsparciu z Unii Europejskiej realizujemy projekty społeczne, których celem jest wsparcie rozwoju i podnoszenie jakości życia mieszkańców. Zainwestowaliśmy w: podnoszenie jakości edukacji - od przedszkola, przez szkoły zawodowe, po uniwersytety; aktywizację zawodową osób bezrobotnych m.in. poprzez staże, szkolenia czy dotacje na rozpoczęcie działalności gospodarczej; podnoszenie kwalifikacji zawodowych osób pracujących; integrację społeczną osób o szczególnych potrzebach, w tym osób z niepełnosprawnościami i seniorów. Środki z UE wsparły również tworzenie lokalnych przedsiębiorstw społecznych, które udowadniają, że biznes może iść w parze z sercem.

„Dwadzieścia dwa lata obecności Polski w Unii Europejskiej to dla Pomorza czas ogromnego rozwoju, ale przede wszystkim mądrego inwestowania w ludzi. Dzięki Funduszom Europejskim zrealizowaliśmy tysiące projektów, które zmieniły nasz region: od nowoczesnego transportu, przez ochronę zdrowia, edukację i kulturę, po wsparcie przedsiębiorczości, seniorów i osób zagrożonych wykluczeniem. Dziś Pomorskie jest silniejsze, bardziej dostępne i bardziej solidarne niż kiedykolwiek wcześniej. To najlepszy dowód na to, że europejska współpraca przynosi realne, codzienne efekty dla mieszkańców.” - mówi Mieczysław Struk, marszałek województwa pomorskiego.

Kolejna, 22. już rocznica obecności Polski w UE to doskonała okazja, by przypomnieć i podsumować to, co udało się zrobić dzięki środkom unijnym.

Sprawny i dostępny transport

Fundusze Europejskie umożliwiły realizację kluczowych inwestycji w zakresie rozwoju połączeń transportowych, zarówno tych realizowanych wewnątrz województwa jak i połączeń międzyregionalnych oraz międzynarodowych. Najważniejsze inwestycje transportowe, które udało się zrealizować w regionie, to: budowa Pomorskiej Kolei Metropolitalnej, rozbudowa Portu Lotniczego w Gdańsku, portów morskich w Gdańsku i Gdyni, realizacja pomorskiego odcinka trasy S7, przebudowy kluczowych odcinków dróg wojewódzkich (m.in.: drogi wojewódzkiej 222 na odcinku Gdańsk-Starogard Gdański; 222 i 229 na odcinku od Starogardu Gdańskiego przez Jabłowo do węzła A1; 224 na odcinku od Godziszewo do węzła autostrady A1 „Stanisławie") oraz linii kolejowych (zmodernizowano m.in. linię kolejową E65 Gdynia–Warszawa, tzw. helski korytarz kolejowy Reda – Hel, oraz linię kolejową Kościerzyna – Gdynia).

Drogowe inwestycje unijne połączyły kluczowe miasta regionu oraz odciążyły ruch drogowy wewnątrz miast poprzez przebudowę układów komunikacyjnych lub budowę obwodnic. Wśród tych projektów są m.in.: przebudowy węzłów przesiadkowych w Gdyni i Tczewie, ulic Poniatowskiego, Grunwaldzkiej i Sobieskiego w Słupsku oraz Łostowickiej i Havla w Gdańsku. To także realizacji Trasy Słowackiego i Trasy Sucharskiego w Gdańsku. Imponującą inwestycją miasta Gdańska finansowaną ze środków unijnych było wykonanie tunelu pod Martą Wisłą. Przebudowane zostały także ulice w wielu mniejszych miastach.  

Dzięki środkom unijnym zainwestowaliśmy także w efektywną mobilność miejską. W programie na lata 2014-2020 zmodernizowano 34 węzły przesiadkowe na terenie całego regionu, m.in. w Gdańsku, Rumi, Tczewie, Starogardzie Gdańskim, Chojnicach i Kwidzynie. W obecnie realizowany programie na lata 2021-2027 realizowane są już kolejne tego typu inwestycje: w Kępicach, Wejherowie, Pruszczu Gdańskim i Sztumie. Dodatkowo, środki unijne wsparły zakupy nowych, ekologicznych autobusów. Inwestycje takie zostały zrealizowane w Gdyni, w Słupsku i Starogardzie Gdańskim. Obecnie zakupy zeroemisyjnych pojazdów są realizowane przez Powiat Starogardzki, Miejski Zakład Komunikacji Sp. z o.o. w Słupsku oraz Miejski Zakład Komunikacji w Malborku Sp. z o.o. Łącznie zakupionych zostanie 18 nowych autobusów. 

Dzięki Funduszom Europejskim kupujemy też pociągi. W programie na lata 2014-2020 Samorząd Województwa Pomorskiego zakupił 10 nowoczesnych pociągów IMPULS na linii Gdynia – Słupsk i Gdynia – Elbląg. Dzięki środkom z nowej pespektywy na lata 2021-2027 zakupionych zostało łącznie 31 nowoczesnych pociągów do obsługi połączeń regionalnych. Ze środków FEP 2021-2027 zakupiono 21 pociągów (17 z nich już służy mieszkańcom, a 4 czekają jeszcze na odbiór od producenta). Pozostałe 10 pojazdów zakupionych zostało w ramach KPO. Te zostały już w całości odebrane i jeżdżą już po pomorskich torach.

Ponadto dzięki środkom unijnym województwo pomorskie jest liderem w rozwoju komunikacji rowerowej. W perspektywie 2007-2013 zrealizowano projekt rowerowy na obszarze Trójmiasta, w ramach którego powstały ponad 42 km tras rowerowych. W perspektywie 2014-2020 samorząd województwa wraz z gminnymi partnerami wybudował ponad 660 km szlaków rowerowych wzdłuż Wisły oraz wzdłuż brzegu Bałtyku. Kolejne tego typu inwestycje już niebawem będą realizowane dzięki środkom z Programu FEP 2021-2027.

Infrastruktura i sprzęt dla szpitali

Fundusze unijne zmieniły pomorską służbę zdrowia. Dzięki nim budowane są nowe obiekty szpitali i remontowane istniejące budynki. Finansujemy zakup specjalistycznego sprzętu oraz cyfryzację usług medycznych. Rozpoczęto realizację wielu programów profilaktycznych, tak by mieszkańcy Pomorza mogli skuteczniej walczyć z chorobami cywilizacyjnymi.
Unijne inwestycje to specjalistyczny sprzęt (m. in. tomografy komputerowe i rezonanse magnetyczne), oraz remonty w takich podmiotach leczniczych jak: Wojewódzkie Centrum Onkologii, Gdyńskie Centrum Onkologii, szpital Morski i szpital św. Wincentego a Paulo w Gdyni, szpital św. Wojciecha w Gdańsku, szpital im. J.K. Łukowicza w Chojnicach czy szpital specjalistyczny w Słupsku. To inwestycje kluczowe dla efektywnej i skutecznej opieki i leczenia osób zmagającymi się z chorobami cywilizacyjnymi, takimi jak nowotwory, cukrzyca czy choroby układu sercowo-naczyniowego.

Wsparcie uzyskały też liczne szpitalne oddziały ratunkowe, zakupione zostały ambulanse i specjalistyczny sprzęt.

Rozwój przedsiębiorczości i innowacji

Pomorze to region, który wyróżnia się wysokim poziomem przedsiębiorczości. Blisko 24,7 tys. osób otrzymało bezzwrotne dotacje z UE na założenie własnej firmy.

Projekt „Szkoła biznesu 2" powstał z myślą o osobach, które chciały sprawdzić się w biznesie. 34 bezrobotnych mieszkańców powiatu bytowskiego wzięło udział w szkoleniach przygotowujących do prowadzenia własnego biznesu. Uczestnicy otrzymali także wsparcie finansowe w kwocie do 54 tys. zł na zakup niezbędnego sprzętu i wyposażenia oraz pokrycie bieżących wydatków związanych z prowadzeniem firmy. 

Na wsparcie mogły liczyć także firmy typu start-up oraz przedsiębiorstwa już długo działające na rynku. Wsparcie dostępne było (i nadal jest) w formie dotacji i instrumentów finansowych, takich jak pożyczki czy wejścia kapitałowe w projekty o potencjale innowacyjnym. Na wsparcie przedsiębiorców w programach na lata 2014-2020 oraz 2021-2027 przeznaczono łącznie ponad 1,8 mld zł. 

Wspierają firmy w rozwoju i ekspansji

Dzięki środkom unijnym w regionie powstały podmioty, których celem jest wspieranie rozwoju innowacji i przedsiębiorczości, np. Pomorski Park Naukowo-Technologiczny  w Gdyni, Gdański Inkubator Przedsiębiorczości STARTER, Gdański Park Naukowo-Technologiczny czy Słupski Inkubator Technologiczny.

Nieocenioną rolę pełni też Agencja Rozwoju Pomorza S.A., spółka Samorządu Województwa Pomorskiego, która od początku naszej obecności w UE służy przedsiębiorcom w rozwoju i ekspansji. To ona realizuje trzy ważne projekty: Pomorski Broker Eksportowy – kompleksowy program wspierania przedsiębiorców w ekspansji zagranicznej, Spektrum – pomorski system świadczenia specjalistycznych usług doradczych dla mikro, małych i średnich przedsiębiorców  oraz Invest in Pomerania - kompleksowego systemu obsługi inwestorów w regionie. W latach 2014-2020 ze wsparcia z tych trzech projektów ARP S.A. skorzystało łącznie ponad 5400 przedsiębiorców.

Fundusze Europejskie wsparły też tworzenie infrastruktury badawczo-rozwojowej na uczelniach wyższych, która ma służyć przedsiębiorcom tworzącym innowacje. Na początku 2023 roku otwarte zostało Centrum Kompetencji STOS Politechniki Gdańskiej. Instytucja zapewni przedsiębiorcom dostęp do zaawansowanej infrastruktury badawczej koniecznej do analizy potencjału i praktycznego zastosowania koncepcji innowacyjnych rozwiązań. Działający tu superkomputer Kraken pozwoli prowadzić zaawansowane prace badawcze związane m.in. z rozwojem sztucznej inteligencji, energetyką jądrową, technologiami ochrony  środowiska, medycyną i farmaceutyką. W ramach tej samej grupy inwestycji, na Politechnice Gdańskiej powstało też Centrum Ekoinnowacji, a Uniwersytet Morski w Gdyni utworzył Centrum Offshore w Gdańsku.

Rewitalizacje miast

Wsparcie ze środków unijnych jest też źródłem pozytywnych zmian, które widoczne są w pomorskich miastach. Od początku obecności w UE miasta mogą pozyskać dotacje na projekty kompleksowych rewitalizacji zniszczonych części obszarów miejskich.
Z programu na lata 2014-2020 sfinansowane zostały projekty rewitalizacyjne realizowane na terenie aż 27 pomorskich miast, w tym w wielu małych i średnich.

Nowa oferta kulturalna

Na obecności w Unii Europejskiej skorzystała także oferta kulturalna województwa pomorskiego. To dzięki środkom unijnym możliwe było powstanie takich kulturalnych perełek jak: Polska Filharmonia Bałtycka w Gdańsku, Europejskie Centrum Solidarności, Teatr Szekspirowski czy Centrum św. Jana. Wyremontowane zostały Teatru Wybrzeże w Gdańsku oraz Teatru Muzycznego w Gdyni. Nowe instytucje kultury powstały także poza Trójmiastem, m.in.: Żuławski Park Historyczny, Spichlerze Sztuki w Słupsku oraz tzw. Kraina w Kratę w Swołowie. 

W nowym programie Fundusze Europejskie dla Pomorza 2021-2027 realizowane są m.in. Budowa Wielofunkcyjnego Centrum Kultury w Sierakowicach, Przebudowa i adaptacja Muzeum Poczty Polskiej w Gdańsku oraz adaptacja nowych pomieszczeń na Zamku pokrzyżackim w Bytowie. Warto w tym kontekście wymienić również rozległą adaptację przestrzeni Opery Leśnej i Muzeum Sopotu.

Nowoczesna edukacja

Przez 22 lata obecności w UE na Pomorzu powstało ponad 3,3 tys. miejsc opieki dla dzieci do lat 3 oraz ponad 12,2 tys. miejsc w przedszkolach, stwarzając nowoczesne i bezpieczne środowisko dla najmłodszych.

Dzięki unijnemu projektowi „Nowe miejsca opieki żłobkowej” w Gminie Wicko powstały 24 miejsca dla maluchów. Pozwoliło to rodzicom na powrót do pracy zawodowej. Dzieci nie tylko zyskały profesjonalną opiekę, ale i dostęp do zajęć z gimnastyki korekcyjnej czy programów dostosowanych do ich potrzeb rozwojowych.

Szkoły podstawowe i średnie dzięki Funduszom Europejskim znacząco poprawiły swoje zaplecze edukacyjne oraz umożliwiły uczniom korzystanie z różnorodnych dodatkowych zajęć i aktywności pozalekcyjnych. Od 2007 roku wsparcie trafiło do niemal 344 tys. uczniów oraz ponad  34,7 tys. nauczycieli.

Projekt "Zdolni z Pomorza" to wyjątkowe przedsięwzięcie strategiczne zrealizowane przez Samorząd Województwa Pomorskiego, wsparte finansowo przez Unię Europejską. Dzięki inwestycji o wartości blisko 50 mln zł, utalentowani uczniowie z Pomorza mieli możliwość rozwijania swoich zdolności, co pozwoli im w przyszłości efektywnie wykorzystać swój potencjał na rynku pracy.

Obecnie realizowany jest także projekt: „Regionalne wsparcie rozwoju kompetencji kluczowych w pomorskich szkołach”. To wielowymiarowa inicjatywa, dzięki której w 24 gminach uczniowie uczestniczą w pasjonujących zajęciach pozalekcyjnych, kursach informatycznych i obozach edukacyjnych, a szkoły zmieniają swoje oblicze dzięki nowoczesnym pracowniom.

Gmina Stężyca aktywnie współtworzy nową jakość edukacji, realizując własny, ambitny projekt „Innowacyjna szkoła – edukacja STEAM”, który swoim zasięgiem obejmuje aż 1425 uczniów. W ramach tej inicjatywy, o łącznej wartości przekraczającej 4,6 mln zł, młodzi ludzie zgłębiają tajniki programowania oraz grafiki cyfrowej, korzystając przy tym z wirtualnych laboratoriów fizycznych i chemicznych. Te nowoczesne narzędzia przenoszą naukę przedmiotów ścisłych na zupełnie nowy poziom, czyniąc ją bardziej przystępną i angażującą. Całe przedsięwzięcie zostało zaplanowane w sposób kompleksowy, łącząc organizację obozów naukowych dla najzdolniejszych z troską o dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. 

Wsparcie zagrożonych wykluczeniem i seniorów 

Unia Europejska aktywnie przyczynia się do poprawy warunków życia mieszkańców, w szczególności tych zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Dzięki środkom z Unii Europejskiej ponad 77,6 tys. osób otrzymało wsparcie w obszarze aktywnej integracji, z czego blisko 30,5 tys. to osoby z niepełnosprawnościami.

Jednym z projektów realizowanych przez Fundację Przystań był program skierowany do 80 osób z powiatu słupskiego, które zmagają się z niepełnosprawnością intelektualną. Projekt ten dostarczył uczestnikom nie tylko wsparcia, ale także niezbędne narzędzia do pokonania barier związanych z ich niepełnosprawnością, umożliwiając im prowadzenie samodzielnego życia. Uczestnicy mieli okazję zdobyć specjalistyczną wiedzę i umiejętności potrzebne do samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym.

Seniorzy również korzystają ze wsparcia udzielanego w ramach projektów współfinansowanych ze środków unijnych. Kluby seniora powstają nie tylko w dużych miastach, lecz także w mniejszych miejscowościach na Pomorzu. Projekty te umożliwiają starszym mieszkańcom uczestnictwo w dedykowanych aktywnościach dostosowanych do ich potrzeb, co przyczynia się do poprawy ich jakości życia.

Przykładem projektu skupionego na potrzebach seniorów był "Kompleksowy system wsparcia mieszkańców miast i gmin powiatu puckiego w wieku senioralnym i ich opiekunów". Koncentrował się on na zwiększeniu dostępności usług społecznych dla osób powyżej 60. roku życia. Kluby Seniora oraz Dzienny Dom Pobytu w Celbowie do dziś oferują seniorom różnorodne zajęcia, takie jak zajęcia plastyczne, warsztatowe, taneczne. Dodatkowym atutem projektu była możliwość korzystania z wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego i medycznego, co stanowi cenne uzupełnienie oferty wspierającej seniorów na Pomorzu. Wszystko to sprzyja integrowaniu seniorów w społeczności lokalnej i poprawy ich jakości życia.

Bilans, który daje napęd

Dwadzieścia dwa lata w Unii Europejskiej to dla Pomorza czas, w którym przestaliśmy jedynie gonić Europę, a zaczęliśmy ją współtworzyć. Każdy żłobek w Wicku, robot edukacyjny w Stężycy czy staż zawodowy to dowód na to, że europejska solidarność działa w praktyce. Ale ten bilans to coś więcej niż statystyki – to poczucie bezpieczeństwa i realna szansa na lepsze życie dla każdego z nas.

Opracowanie: Marcin Twardokus i Piotr Cygert