W województwie pomorskim rewitalizacja jest wspierana ze środków europejskich od prawie 20 lat. Od samego początku jej istotę stanowiły prowadzone w sposób kompleksowy zintegrowane działania na rzecz lokalnej społeczności, przestrzeni i gospodarki. Wzajemne powiązanie działań polega na łączeniu działań społecznych, finansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego z działaniami infrastrukturalnymi finansowanymi z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, stanowiącymi uzupełnienie oraz narzędzie dla przeprowadzenia skutecznej interwencji o charakterze społecznym. Jednocześnie wyrażona w programie rewitalizacji koncentracja terytorialna oraz adekwatność rozwiązań współtworzonych z interesariuszami procesu to podstawa prowadzonych działań.

Zapoznaj się z przykładem dobrych praktyk rewitalizacyjnych z województwa pomorskiego.

Programy rewitalizacji Rumi

Rumia to niewielki około 52-tysieczne miasto w województwie pomorskim. Wspólnie z miastami Wejherowem i Redą tworzy zespół trzech miast zwany Małym Trójmiastem Kaszubskim. To niewielkie miasto z wielkimi ambicjami – i dlatego ambitnie prowadzi proces rewitalizacji.

Pierwsze działania rewitalizacyjne zostały rozpoczęte tu już w roku 2005 na podstawie Lokalnego Programu Rewitalizacji Obszarów Miejskich dla Miasta Rumi. Natomiast od roku 2017 prowadzone są zgodnie z założeniami Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Miejskiej Rumia na lata 2017-2030 (GPR Rumi) – w listopadzie 2025 roku przyjęta została jego aktualizacja.

Obszar rewitalizacji w Rumi obejmuje trzy podobszary tj. Zagórze, Towarowa i Stara Rumia 1. Łącznie obszar rewitalizacji zajmuje 8,5% powierzchni całego miasta i jest zamieszkały przez 11,8% ogółu ludności Rumi. Wszystkie podobszary rewitalizacji cechuje nagromadzenie zjawisk kryzysowych zarówno w sferze społecznej, gospodarczej, technicznej jak i przestrzenno-funkcjonalnej i środowiskowej.

Rewitalizacja Zagórza czyli co wspólnego mają osiedle mieszkaniowe i lokalna góra

Główną część podobszaru rewitalizacji Zagórze stanowi osiedle mieszkaniowe wybudowane w czasie niemieckiej okupacji w latach 40-tych XX wieku, dla pracowników lotniska i pobliskiej fabryki części dla samolotów. Wyróżnia je czytelna kompozycja urbanistyczna oraz charakterystyczna architektura. Po II światowej wojnie do tych budynków byli przekwaterowywani najubożsi mieszkańcy miasta, korzystający z pomocy społecznej, zagrożeni wykluczeniem i bezdomnością. W efekcie Zagórze stało się enklawą biedy i koncentracji problemów społecznych. Jednocześnie jest to obszar istotny dla rozwoju miasta, zarówno ze względu na znaczny udział budynków komunalnych, jaki i występowanie terenów o wartościach kulturowych, historycznych i przyrodniczych. W zachodniej części podobszaru zlokalizowany jest atrakcyjny turystycznie teren zieleni z Wzgórzem Markowca stanowiącym punkt widokowy na Pradolinę Kaszubską, Zatokę Gdańską oraz Kępę Oksywską. Jest to również miejsce cenne historycznie, gdyż znajdują się tam pozostałości niemieckiej baterii przeciwlotniczej z czasów II wojny światowej.

Aby wykreować przestrzeń atrakcyjną dla mieszkańców, miasto zdecydowało się ogłosić konkurs architektoniczno-urbanistyczny na koncepcję zagospodarowania Zagórza. Konkurs architektoniczny był skierowany do pracowni projektowych, a nagrodą oprócz gratyfikacji pieniężnej było zaproszenie do negocjacji w trybie zamówienia z wolnej ręki na opracowanie kompleksowej dokumentacji projektowo-technicznej. W konkursie wpłynęło 7 prac konkursowych biur projektowych z całej Polski. Zwycięską pracę złożyła firma IDEES ARCHITEKTURA i KRAJOBRAZ z Krakowa, która opracowała również docelową dokumentację całego przedsięwzięcia.

W efekcie osiedle mieszkaniowe tzw. osiedle Kombatantów przeszło gruntowną modernizację. Wokół odnowionych budynków komunalnych zbudowane zostały drogi, ścieżki rowerowe, chodniki, kładka nad rzeką, zatoki i wiaty autobusowe. Pojawiły się również dwa boiska ze sztuczną nawierzchnią, plac zabaw, ławki oraz sporo zorganizowanej zieleni. W sąsiedztwie jako element procesu rewitalizacji powstał także nowoczesny budynek – Klub Integracji Społecznej „Zagórze”. W KIS pomoc mogą uzyskać przede wszystkim rodziny będące w trudnej sytuacji, na przykład zmagające się z niepełnosprawnościami czy wykluczeniem społecznym. Dzięki Klubowi kilkaset osób skorzystało z oferty działań z zakresu aktywizacji społeczno-zawodowej.

Góra Markowca zyskała nowe funkcje. Wieża widokowa, ścianka wspinaczkowa, tarasy widokowe, amfiteatr, plenerowe ścieżki, siłownie plenerowe, tyrolka – to tylko część infrastruktury, która powstała na Górze Markowca. Przy dobrej pogodzie 20-metrowa wieża zapewnia widoki rozciągające się od Redy po Gdynię, na morze ze statkami na redzie. Atrakcja zyskała rozpoznawalność i stała się miejscem powszechnie odwiedzanym zarówno przez mieszkańców jak i turystów. Pomorskie Biuro Planowania Regionalnego i Zarząd Województwa Pomorskiego uznało Górę Markowca za jedną z najlepszych przestrzeni publicznych województwa pomorskiego. Inwestycja ta została również jedną z najlepszych pomorskich inwestycji turystycznych ostatnich lat.

Przeprowadzone przez miasto działania rewitalizacyjne na Zagórzu skutecznie odmieniły spojrzenie na ten obszar miasta zarówno dla mieszkańców, jak i odwiedzjących. Na realizację planowanych działań miasto pozyskało środki w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 (projekt pn. „Rewitalizacja Zagórza w Rumi”).

Nowe zielone oblicze Starej Rumi

Podobszar Stara Rumia 1 jest obszarem cennym historycznie dla miasta. Podobszar obejmuje swym zasięgiem historyczny ruralistyczny układ miasta, co wynika z faktu, że Rumia powstała z połączenia dwóch wsi – Rumi i Zagórze. Występują tutaj liczne obiekty zabytkowe i cenne historycznie, w tym ruiny cysterskiego kościoła. Na podobszarze koncentrują się także obiekty usługowe i użyteczności publicznej, w tym sportowe i kulturalne. Bogata historia podobszaru, jego walory kulturowe i przyrodnicze sprawiają, że jest to obszar bardzo istotny dla rozwoju miasta. Jednocześnie wymagający interwencji ze względu na występujące zjawiska kryzysowe.

Podstawową inspiracją do dalszych prac nad zmianami tego obszaru były koncepcje architektoniczne przygotowane przez grupy studentów wiosną 2023 roku w ramach wspólnego przedsięwzięcia Urzędu Miasta Rumi i Politechniki Gdańskiej. Pozwoliły one zobaczyć, w jaki sposób widzą to miejsce przyjezdni. Koncepcje zostały przedstawione i omówione m.in. z członkami Komitetu Rewitalizacji II kadencji. Prace koncepcyjne studentów, działania partycypacyjne z mieszkańcami oraz partnerami społeczno-gospodarczymi stanowiły punkt wyjścia przy pracach przygotowawczych do ogłoszenia konkursu architektonicznego na zaprojektowanie koncepcji Placu Kaszubskiego oraz jego okolic obejmujących tereny nad Zagórską Strugą, Plac Wolności oraz obiekty byłej Straży Pożarnej. Konkurs architektoniczny był skierowany do pracowni projektowych, a nagrodą oprócz gratyfikacji pieniężnej było zaproszenie do negocjacji w trybie zamówienia z wolnej ręki na opracowanie kompleksowej dokumentacji projektowo-technicznej. W konkursie udział wzięło 5 biur projektowych. Spośród zgłoszonych prac wyłoniono 3, które otrzymały nagrody. Ze zwycięskim biurem projektowym DESIGN LAB GROUP POLAND Sp. z o.o.  z Łodzi podpisano umowę na opracowanie dokumentacji projektowej będącej szczegółowym opracowaniem pracy konkursowej. Obecnie trwają prace nad aktualizacją projektu koncepcyjnego i opracowaniem dokumentacji projektowo-technicznej, w oparciu o którą przeprowadzone zostaną zmiany podobszaru Stara Rumia 1.

Kluczowym założeniem zwycięskiej koncepcji jest zmiana dotychczasowej hierarchii w centrum Starej Rumi. Priorytet zyskują piesi, rowerzyści i użytkownicy przestrzeni publicznych, a ruch samochodowy zostaje podporządkowany ich potrzebom. Drugim filarem projektu jest odbudowanie relacji miasta z wodą i zielenią. Zagórska Struga stanie się osią zielono-niebieskiej infrastruktury centrum. Wzdłuż rzeki zaplanowano ciąg pieszo-rowerowy oraz strefy wypoczynku wśród zieleni. Jednym z najważniejszych elementów projektu jest zaadoptowanie zabytkowego budynku dawnego młyna na centrum życia społecznego. W budynku przewidziano m.in. instytut wsparcia rodziny, świetlicę środowiskową, klub rodzinny, sale warsztatowe i edukacyjne, pomieszczenia dla specjalistów oraz funkcję gastronomiczną powiązaną z tarasem nad rzeką.

Prace konkursowe oceniane były pod kątem nie tylko walorów kompozycji urbanistycznej i jakości rozwiązań przestrzenno-funkcjonalnych ale także jednocześnie:

• trwałości rozwiązań, walorów eksploatacyjnych i niskiej kosztochłonność realizacji inwestycji,
• rozwiązań sprzyjających tworzeniu więzi społecznych i pobudzania aktywności użytkowników przestrzeni czy
• stopnia spełnienia oczekiwań wynikających z Kryteriów wyboru projektów rewitalizacyjnych w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Pomorza 2021-2027.

Na Pakiet Projektów Rewitalizacyjnych Rumi obejmujący 5 projektów wynikających z GPR Rumi dla podobszarzu rewitalizacji Stara Rumia 1, gmina pozyskała środki z Programu Fundusze Europejskie dla Pomorza 2021-2027. Suma dofinansowania to ponad 15,1 mln zł przy całkowitej wartości projektów na poziomie blisko 26 mln zł. Oprócz działań infrastrukturalnych wsparcie dotyczyć będzie działań społecznych adresowanych do mieszkańców, z zakresu aktywizacji społecznej i zawodowej oraz wsparcia zdrowia psychicznego.

#FunduszeUE #WsparcieJST #RegionyRewitalizacji

O artykule

Opracowanie: Materiał został przygotowany przez Zespół ds. rewitalizacji w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Pomorskiego we współpracy z pracownikami Urzędu Miasta Rumia w ramach projektu Regiony Rewitalizacji Edycja 3.0.