Słupsk położony jest nad rzeką Słupią, 18 kilometrów od Morza Bałtyckiego i jest trzecim co do wielkości miastem województwa pomorskiego. Stanowi świetną bazę wypadową nad polskie morze. Ale jest też doskonałą alternatywą dla tych, którym znudziło się zwykłe plażowanie, ze względu na swoją bogatą historię i przepiękną architekturą. Słupsk jest także miastem, który z zaangażowaniem i w nowatorski sposób prowadzi działania rewitalizacyjne – nie może go zatem zabraknąć na mapie dobrych praktyk rewitalizacyjnych.   

Masterplan jako nowe narzędzie planowania przestrzennego

Większość tradycyjnych dokumentów strategicznych i planistycznych przygotowywanych przez polskie samorządy do niedawna charakteryzowała się hermetycznym, wysoce technicznym językiem, przez co pozostawały trudne do zrozumienia dla przeciętnego mieszkańca. Zmiany w tym zakresie zaczęły następować między innymi wraz z przygotowywaniem gminnych programów rewitalizacji (dalej GPR). GPR-y w bardziej przystępny sposób przedstawiają założenia oraz kierunki działań dla terenów dotkniętych splotem niekorzystnych zjawisk. Wykorzystywane z powodzeniem w Słupsku narzędzie w postaci konkursów architektoniczno-urbanistycznych także stało się skutecznym środkiem do wypracowania atrakcyjnych wizji zagospodarowania kluczowych przestrzeni miasta.

Pomimo tych doświadczeń zauważono potrzebę zastosowania rozwiązań, które w większym stopniu powiążą aspekty urbanistyczne z kontekstem lokalnej społeczności, uwzględniając do tego np. wyniki badań socjologicznych. Takim narzędziem może być Masterplan – czyli kompleksowa koncepcja zagospodarowania przestrzennego określonego obszaru, przedstawiona zarówno w formie graficznej, jak i opisowej. Część graficzna przedstawia docelowy sposób zagospodarowania terenu wraz z uzupełniającymi opisami i detalami. Ważną częścią takiego opracowania jest scenariusz jego wdrożenia, rozpisany na kluczowe projekty wraz z ich opisem oraz rekomendacjami dotyczącymi priorytetów realizacji. Masterplan łączy zatem wizję rozwoju fragmentu miasta z określeniem sposobu jej realizacji. Pokazuje, co, gdzie i przez kogo powinno zostać zrealizowane, aby osiągnąć założony cel.

W przypadku Słupska Masterplan opracowano dla fragmentu Podgrodzia.

Nowa wizja rozwoju Podgrodzia – opracowanie Masterplanu

Słupskie Podgrodzie to obszar o wyjątkowym znaczeniu historycznym, którego korzenie sięgają wczesnego średniowiecza. To właśnie w rozwidleniu rzeki Słupi powstał pierwotny, obronny gród słowiański, który dał początek dzisiejszemu miastu. Wokół niego naturalnie rozwijało się Podgrodzie, stanowiące zaplecze rzemieślniczo-handlowe dla warowni. Znajdując się w bezpośrednim sąsiedztwie Starego Miasta oraz Śródmieścia, Podgrodzie ma zapewniony doskonały dostęp do miejskiej infrastruktury i oferty usług. Współczesny kształt architektoniczny dzielnicy to w dużej mierze dziedzictwo XIX i początku XX wieku. Przetrwało tu wiele historycznych, zwartych kwartałów kamienic, które uniknęły masowych zniszczeń z okresu II wojny światowej w stopniu większym niż samo serce Starego Miasta.

Jednym z kluczowych momentów, które zdeterminowały obecny stan Podgrodzia, były plany przebudowy drogi wojewódzkiej nr 213 w oparciu o założenie nadania tej trasie roli „miejskiej autostrady”. Przyczyniło się do decyzji o zaniechaniu renowacji zabytkowych kamienic i wstrzymaniu wszelkich inwestycji. Decyzje te wypłynęły na degradację zarówno przestrzenną, jak i społeczną tej części miasta, czego skutkiem był odpływ mieszkańców, zubożenie struktury społecznej oraz pogorszenie warunków mieszkaniowych, które do dziś są istotnym problemem dzielnicy.

Szansą dla Podgrodzia jest rewitalizacja – dzielnica stanowi część obszaru rewitalizacji, dla którego miasto opracowało Gminny Program Rewitalizacji Miasta Słupska Do 2032 roku (jest to aktualizacja Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Słupska na lata 2017-2025+). Zaktualizowany GPR umożliwia przedefiniowanie roli Podgrodzia w kontekście całego Słupska i wypracowanie nowego modelu przestrzennego, odpowiadającego na współczesne wyzwania i potrzeby mieszkańców, z zachowaniem jego najbardziej wartościowych elementów. Temu służy Masterplan Podgrodzia.

Masterplan Podgrodzia dotyczy zagospodarowania przestrzennego obszaru ograniczonego ulicami: prof. Lotha, Obrońców Wybrzeża, Armii Krajowej, Szkolną, Partyzantów, Garncarską, Gdańską. Prace nad nim prowadzono od lipca 2024 roku do maja 2025 roku. 

I etp prac obejmował przeprowadzenie szczegółowych badań i analiz sytuacji społecznej, gospodarczej oraz przestrzennej Podgrodzia. W ich wyniku przygotowano diagnozę stanu obecnego zawartą w części I opracowania. Znaczący wkład do przygotowania analiz do Masterpalnu stanowiły opracowania powstałe przy współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa, które obejmowały: wytyczne konserwatorskie, kwerendę historyczną oraz badania stratygraficzne. Pozwoliło to na nowe spojrzenie na dziedzictwo materialne i niematerialne tej, jednej z najstarszych, części miasta.

W II części opracowania sformułowano wnioski i założenia dotyczące przekształceń tego obszaru oraz kierunki działań służących zmianom funkcjonalno-przestrzennym. Kierunki rozwoju Podgrodzia uwzględniają zarówno jego funkcje transportowe, ochronę dziedzictwa kulturowego, jak i potrzeby mieszkańców. Szczególną uwagę poświęcono harmonijnemu połączeniu funkcji miejskich z istniejącą infrastrukturą drogową, przy jednoczesnym uwzględnieniu kwestii ochrony środowiska oraz działań służących podniesieniu jakości życia mieszkańców.

Ważną częścią Masterplanu są wytyczne dotyczące ochrony środowiska i zagospodarowania obszarów przyrodniczych. Masterplan proponuje rozwiązania sprzyjające rozwojowi terenów zielonych, zarówno o charakterze naturalistycznym i biocenotycznym, jak i użytkowym, obejmujące m.in. ogrody oraz elementy błękitno-zielonej infrastruktury. W ramach prac diagnostycznych zinwentaryzowano pozostałości przedwojennych sadów, które staną się wyróżnikiem tej części miasta. Jako Sady Podgrodzia będą one elementem budującym lokalną tożsamość i podkreślającym historyczny charakter miejsca.

Działania przestrzenne ujęte w Masterplanie obejmują również zalecenia dotyczące docelowego zagospodarowania obszaru. Określono szczegółowe wytyczne odnoszące się do zabudowy, jej gabarytów oraz elementów kompozycyjnych, takich jak osie widokowe czy dominanty urbanistyczne. Rekomendowane zmiany odnoszą się do obowiązujących dokumentów planistycznych, z uwzględnieniem wyników przeprowadzonych analiz przestrzennych.

Do pobrania

Gminny Program Rewitalizacji Miasta Słupska Do 2032  (PDF 18 MB)

Masterplan dla Podgrodzia – część 1  (PDF 12 MB)

Masterplan dla Podgrodzia – część 2  (PDF 11 MB)

Masterplan jako narzędzie współpracy z mieszkańcami

Masterplan stanowiło nowatorskie podejście do wypracowywania kierunków zmian przestrzennych i rozwojowych na potrzeby dokumentów wyższego rzędu, pozwalając na zaangażowanie mieszkańców w tworzenie wizji dzielnicy objętej rewitalizacją. Było to możliwe dzięki przystępnej formie przygotowania Masterplanu. Oparto go na schematach, mapach i wizualizacjach, a w proces jego opracowania zaangażowani byli planiści, architekci, socjolodzy oraz przyrodnicy. Dokument powstał z wykorzystaniem podejścia partycypacyjnego, uwzględniającego udział mieszkańców i lokalnych interesariuszy, w tym prężnie działającego Komitetu Rewitalizacji na każdym etapie jego realizacji – od badań społecznych, przez spotkania i spacery badawcze, aż po konsultacje społeczne.

Powstanie tego dokumentu, który stał się swoistym „planem gry” dla prezentowanego obszaru, pozwoliło na lepszą komunikację ze Słupszczanami. Przyczynił się do zmiany charakteru relacji pomiędzy urzędem a mieszkańcami, pokazując potrzebę tworzenia tego typu opracowań jako wartościowych narzędzi dialogu społecznego.

Masterplan dla Podgrodzia był pierwszym tego typu dokumentem przygotowanym w Słupsku, ale z pewnością nie ostatnim. Doświadczenia związane z jego opracowaniem potwierdzają, że jest to wartościowe narzędzie wspierające opracowywanie dokumentów wyższego rzędu, takich jak programy rewitalizacji czy strategie rozwoju miasta.

Rola Masterplanu dla procesu w rewitalizacji

Wnioski wynikające z Masterplanu zostały wykorzystane w Gminnym Programie Rewitalizacji Miasta Słupska do 2032 roku, w szczególności w części diagnostycznej dotyczącej diagnozy społecznej oraz rysu historycznego.

Materiały opracowane na potrzeby Masterplanu dostarczyły szeregu informacji, które pozwoliły na przygotowanie kompleksowej odpowiedzi na problemy zdiagnozowane na obszarze rewitalizacji. Pomysły i inicjatywy zgłoszone przez mieszkańców w trakcie prac nad dokumentem zostały uwzględnione na liście przedsięwzięć rewitalizacyjnych, a koncepcja przestrzenna wypracowana w ramach Masterplanu stała się podstawą do określenia kierunków zmian funkcjonalno-przestrzennych obszaru rewitalizacji.

Wsparcie dla Podgrodzia ze środków unijnych

Część działań wynikających z Masterplanu dla Podgrodzia została włączona do Pakietu Projektów Rewitalizacyjnych Miasta Słupska wskazanych w Gminnym Programie Rewitalizacji Miasta Słupska do 2032 roku. Na jego realizację miasto pozyskało środki z programu Fundusze Europejskie dla Pomorza 2021-2027. Celem planowanych działań jest poprawa jakości życia mieszkańców, aktywizacja społeczno-zawodowa, rozwój usług społecznych, modernizacja infrastruktury oraz wzmocnienie lokalnej społeczności. Projekty rewitalizacyjne mają charakter zarówno społeczny, jak i infrastrukturalny.

Wśród planowanych działań dla Podgrodzia znalazły się m.in.:

• utworzenie lokalnego centrów aktywności społecznej w budynkach przy ul. Henryka Pobożnego 21-22,
• Sady Podgrodzia – tworzenie zielonych przestrzeni na bazie potencjału czwartej przyrody,
• utworzenie Środowiskowego Domu Samopomocy na potrzeby osób z niepełnosprawnością intelektualną,
• inicjatywy społeczne i integracyjne,
• ntegracyjne kompleksowa termomodernizacja komunalnych budynków mieszkalnych. 

Całkowita wartość pakietu to niemal 44,8 mln zł, z czego blisko 30,8 mln zł stanowi wsparcie z UE. 

#FunduszeUE #WsparcieJST #RegionyRewitalizacji

O artykule

Opracowanie tekstu: Paweł Krzemień - Pełnomocnik Prezydenta Miasta Słupska ds. Rewitalizacji i Rozwoju Miasta. Zdjęcia i rysunki udostępnione przez Urząd Miejski w Słupsku. Materiał został przygotowany w ramach projektu Regiony Rewitalizacji Edycja 3.0 w Województwie Pomorskim.